Bu testte haber, söyleşi, araştırma tablosu ve kavram tablosu üzerinden telif ve patent bilgisini hangi kaynaktan toplayacağını, nasıl doğrulayıp kaydedeceğini akıl yürüterek bulursun. Patent şartlarını ve iki hakkın farkını kullanarak çok adımlı durumları çözersin.
Nasıl çözmek istersin?
Bir yerel gazete, bir ortaokulun robotik kulübünün sınıf kapısını tekerlekli sandalye kullanan öğrenciler için kolayca açan bir mekanizma geliştirdiğini, bu buluş için patent belgesi aldığını ve mekanizmanın artık 70 yıl boyunca korunacağını haber yaptı.
Haberi okuyan Defne, haberdeki iki bilgiyi doğrulamak istiyor: patent belgesinin gerçekten verilip verilmediğini ve koruma süresini. Defne için en uygun araştırma planı hangisidir?
Okul gazetesinde görevli Ece, ilk resimli öykü kitabını yayımlayan Nermin Hanım ile bir söyleşi yaptı.
Okul gazetesi söyleşisi
Ece
İlk öykü kitabınızı yazdıktan sonra hakkınızı korumak için ne yaptınız?
Nermin Hanım
Öykülerimi bitirdiğim anda eser sahibi oldum. İleride bir anlaşmazlık olursa işimi kolaylaştırsın diye kitabımı Bakanlığa da kaydettirdim.
Ece
Kitaptaki resimleri de siz mi çizdiniz?
Nermin Hanım
Hayır, resimleri bir arkadaşım çizdi. Kapakta onun adı da yazıyor.
Konuşmadaki bilgiler ve telif hakkıyla ilgili bildiklerin birlikte düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisi doğru bir çıkarımdır?
Selim, patentin koruma süresini araştırırken beş farklı kaynaktan bulduğu bilgileri bir tabloya yazdı.
| Kaynak | Yayımlayan | Tarih | Patent koruma süresi |
|---|---|---|---|
| Sınai Mülkiyet Kanunu metni | Resmî mevzuat sitesi | Güncel | Başvuru tarihinden itibaren 20 yıl |
| Kurum internet sitesi | Türk Patent ve Marka Kurumu | Güncel | Başvuru tarihinden itibaren 20 yıl |
| Sosyal Bilgiler ders kitabı | Yayımlayanı ve yılı belli | 2026 | Başvuru tarihinden itibaren 20 yıl |
| Blog yazısı | Yazarı belirtilmemiş | Tarihsiz | Belge alındıktan sonra 70 yıl |
| Kısa video yorumu | Takma adlı bir hesap | Bu hafta | Süresiz |
Tabloya göre Selim'in bilgiyi doğrulama basamağında yapacağı en uygun değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
Hüseyin, topladığı bilgilerle telif hakkı ve patent dallarından oluşan bir kavram tablosu hazırladı.
| Dal | Kutu | Kutudaki bilgi |
|---|---|---|
| Telif hakkı | 1 | Eserin ortaya çıkmasıyla kendiliğinden doğar. |
| Telif hakkı | 2 | Bakanlığa kayıt-tescil ettirmek isteğe bağlıdır. |
| Telif hakkı | 3 | Yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartı aranır. |
| Patent | 4 | Başvuru ve inceleme sonucunda belge verilir. |
| Patent | 5 | Eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl daha sürer. |
| Patent | 6 | Koruma, başvuru tarihinden itibaren 20 yıl sürer. |
Kavram tablosunda iki kutu yanlış dala yerleştirilmiştir. Bu kutular hangileridir?
Melis, telif ve patentle ilgili doğruladığı bilgileri aşağıdaki araştırma tablosuna kaydetti.
| Satır | Bilgi | Kaynaklar | Erişim tarihi | Doğrulandı mı? |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Patent, başvuru tarihinden itibaren 20 yıl korunur. | Sınai Mülkiyet Kanunu (mevzuat.gov.tr); Türk Patent ve Marka Kurumu sitesi; ders kitabı | 12.10.2026 | Evet, 3 kaynakla |
| 2 | Telif koruması eserin ortaya çıkmasıyla başlar. | Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (mevzuat.gov.tr); Kültür ve Turizm Bakanlığı sitesi; ders kitabı | 12.10.2026 | Evet, 3 kaynakla |
| 3 | Patent başvurusu Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır. | İnternet | Evet | |
| 4 | Kitap ve müzik nüshalarına yapıştırılan bandrolleri Kültür ve Turizm Bakanlığı bastırır. | Kültür ve Turizm Bakanlığı sitesi; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (mevzuat.gov.tr); ders kitabı | 13.10.2026 | Evet, 3 kaynakla |
Tablodaki hangi satır, bilginin sonradan başkaları tarafından kontrol edilebilmesi için düzeltilmelidir?
Okul şenliğinin hazırlık toplantısında drama öğretmeni, tiyatro kulübünün özgün bir oyun metni yazdığını ve aynı oyun için sahne ışığını oyunculara göre kendiliğinden ayarlayan yeni bir devre geliştirdiğini anlattı.
Toplantıya katılan öğrenciler, iki ürünün haklarıyla ilgili bilgi toplamak için hangi resmî kurumlara başvurmaları gerektiğini araştırıyor. Hangi seçenekte kurumlar ürünlerle doğru eşleştirilmiştir?
Bir internet gazetesinde, geçen yıl hayatını kaybeden bir öykü yazarının ölümüyle birlikte bütün öykülerinin herkes tarafından izinsiz basılabileceği yazıyordu.
Haberdeki bilgiyi doğrulamak isteyen Mert için aşağıdakilerden hangisi hem doğru bir adım hem de doğru bir sonuçtur?
Sınıfta düzenlenen Patent Haftası için öğrenciler, araştırdıkları bilgileri notlar hâlinde panoya astı.
| Not | Bilgi | Kaynak | Erişim tarihi |
|---|---|---|---|
| 1 | Patent, başvuru tarihinden itibaren 20 yıl korunur. | Sınai Mülkiyet Kanunu, mevzuat.gov.tr | 14.10.2026 |
| 2 | Telif koruması eser sahibinin ölümüyle sona erer. | Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr | 14.10.2026 |
| 3 | Patent belgesini Türk Patent ve Marka Kurumu verir. | Sınıf arkadaşım söyledi | 13.10.2026 |
| 4 | Eser sahibi isterse eserini Bakanlığa kayıt-tescil ettirebilir. | Kültür ve Turizm Bakanlığı internet sitesi | 15.10.2026 |
| 5 | Buluşu başvurudan önce herkese açıklamak yenilik şartını tehlikeye atar. | Türk Patent ve Marka Kurumu internet sitesi |
Öğretmen, panoda yalnız bilgisi doğru olan ve sonradan kontrol edilebilecek biçimde, yani güvenilir kaynağı ve erişim tarihiyle kaydedilmiş notların kalmasını istiyor. Buna göre hangi notlar düzeltilmeden panoda kalabilir?
Sınıfın fotoğraf sergisinde başkalarının çektiği fotoğrafları da kullanmayı düşünen öğrenciler, fotoğrafların izinsiz kullanılmasıyla ilgili kuralları araştırmak için hangi kaynaklara bakacaklarını tartışıyor.
Sergi hazırlığı
Arda
Sosyal Bilgiler ders kitabında bu konunun özeti var. Güvenilir bir kaynak, yalnız ona bakmamız yeter.
Zeynep
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun metnini resmî mevzuat sitesinden okuyalım; Telif Hakları Genel Müdürlüğünün sitesi ve ders kitabıyla da karşılaştıralım.
Kaan
Türk Patent ve Marka Kurumunun sitesine bakalım. Orası resmî bir kurum, bilgileri kesin doğrudur.
Elif
Tanıdığımız bir fotoğrafçının kendi sitesinde yazdığı kullanım kurallarını okuyalım.
Konuşmada hangi öğrencinin önerisi, araştırma konusu için en uygun ve güvenilir yoldur?
Bir bölge gazetesindeki habere göre bir bilim fuarında sergilenen üç projenin patent başvurusu, patent şartlarından birini karşılamadığı için reddedildi.
| Proje | Haberdeki açıklama |
|---|---|
| K | Kovanı açmadan bal miktarını ölçen düzenek; çizimleri ve çalışma biçimi başvurudan iki yıl önce internette herkese açık paylaşılmış. |
| L | Çizimleri yapılmış ama hiçbir yöntemle üretilip çalıştırılamayan bir makine. |
| M | Var olan bir kalemin gövdesinde yapılan, alanında bilgili herkesin kolayca akıl edebileceği küçük bir değişiklik. |
Tablodaki bilgilere göre projelerin karşılayamadığı patent şartları hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?
Sonucun burada görünecek. Kalan soru: 10