6. Sınıf Sosyal Bilgiler İlk Türk Devletleri 4. Test

Bir belgesel ekibi, çekim yeri seçmek için Ada'dan bir araştırma yapmasını istiyor.

Bir belgesel ekibi, Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarını ve Uygur başkentinin kalıntılarını aynı çekim gezisinde görüntülemek istiyor. Ekibe yardım eden Ada, bir kaynakta şu bilgileri buluyor:

"Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları, Orhun Irmağı'nın vadisindedir. Bu vadi, Baykal Gölü'nün güneyinde, Gobi Çölü'nün kuzeyinde, otlakların geniş yer kapladığı bir bölgededir. Uygurlar başkentlerini, Göktürklerin eski merkezi Ötüken'in bulunduğu bu bölgeye kurmuştur."

Haritada numaralandırılmış yerlerden hangisi, Ada'nın ekibe önermesi gereken çekim yeridir?

Ozan, araştırma ödevi için ilk Türk devletleriyle ilgili bir zaman şeridini inceliyor.

Zaman şeridini inceleyen Ozan, bir kaynakta Mete'nin MÖ 209'da Asya Hun Devleti'nin başına geçtiğini de okuyor. Ardından araştırma ödevine şu yargıları yazıyor:

I. Kül Tigin yazıtı, Göktürklerin Çin egemenliğinden kurtulduktan sonra kurdukları devlet döneminde dikilmiştir. II. Mete'nin başa geçmesinden Göktürk Devleti'nin kuruluşuna kadar 400 yıldan az zaman geçmiştir. III. Uygurlar Maniheizmi resmî din olarak kabul ettiğinde II. Göktürk Devleti yıkılmış bulunuyordu.

Zaman şeridine ve Ozan'ın okuduğu bilgiye göre Ozan'ın yargılarından hangileri doğrudur?

Elif, Uygur Devleti'nin kuruluşu üzerine bir araştırma ödevi hazırlıyor.

Elif, Uygur Devleti'nin kuruluş yılını üç kaynaktan araştırıyor. Tabloda kaynakların kimlik bilgileri ve verdikleri yıl yer alıyor.

Elif'in bu bilgileri değerlendirirken yapacağı en uygun iş hangisidir?

Kaan, ilk Türk devletlerinde yönetim anlayışı üzerine bir araştırma ödevi hazırlıyor.

Kaan, araştırma ödevi için şu bilgiyi not alıyor:

"Ülkeyi yönetme yetkisinin (kut) Gök Tengri tarafından verildiğine inanılırdı. Bu yetki kan yoluyla hanedanın erkek üyelerine geçerdi."

Öğretmeni de bu bilgiyi canlandırmak için şu kısa anlatıyı yazıyor:

"Kağan ölünce oğlu ile kardeşi tahtı istedi. İkisi de kutun kendisine verildiğini söyledi. Oğul ülkenin doğusuna, kardeş batısına çekildi ve her biri kendini kağan ilan etti. Boylar da ikiye ayrıldı."

Kaan bunlardan şu sonuçları çıkarıyor:

I. Yetkinin hanedanın birden fazla üyesine geçebilmesi, devletin bölünmesine yol açabiliyordu. II. Kut inancı, tahtı isteyenlerin kendi haklarını savunmasına dayanak olabiliyordu. III. Kağanın oğlunun tahtta, kağanın kardeşinden daha güçlü bir hakkı vardı.

Kaan'ın çıkardığı sonuçlardan hangileri not ve anlatıyla desteklenir?

Nehir, bir müze gezisinde kurgan buluntularını anlatan bir panoyu okuyor ve soru kartları hazırlıyor.

Nehir'in müzede okuduğu pano şöyledir:

"Türkistan'daki bir kurgan alanında yapılan kazıda at koşum takımları, demir ok uçları ve keçeden yapılmış eşyalar bulunmuştur. Keçe eşyaların üzerinde geyik ve kartal figürleri vardır. Kazı ekibi, buluntuların yaşını belirlemek için laboratuvar incelemesi başlatmıştır."

Nehir, panoya dayanarak tablodaki soru kartlarını hazırlıyor. Hangi kartlardaki soruların cevabı panoda kesin olarak bulunur?

Zeynep, Türkistan'ın doğal ortamı ile yaşam biçimi arasındaki ilişkiyi araştırıyor.

Haritada bölgedeki bozkır ve çöl alanları kabaca gösterilmiştir. Zeynep, bu bölge için şu notları topluyor:

"Bölgede karasal iklim görülür; kışlar sert ve uzundur. Tarıma elverişli alanlar sınırlıdır."

Harita ve Zeynep'in notları birlikte düşünüldüğünde, bölgede yaşayan toplulukların yaşam biçimini açıklayan en doğru neden-sonuç sırası hangisidir?

Öğretmen, kurultayın işleyişini canlandırmak için yazdığı kısa bir anlatıyı sınıfa okuyor ve öğrencilerden yorum istiyor.

Öğretmenin okuduğu anlatı şöyledir:

"Kuraklık yüzünden otlaklar azalmıştı. Kağan kurultayı topladı. Boy beylerinden bazıları kuzeydeki yaylaklara göçmeyi, bazıları kışı yerinde geçirmeyi önerdi. Hatun da görüşünü bildirdi. Kağan önerileri dinledikten sonra göç kararını verdi ve boylar ilkbaharda yola çıktı."

Konuşmada öğrenciler bu anlatıyla ilgili yorumlarını paylaşıyor. Hangi öğrencinin yorumu anlatıyla desteklenir?

Selin, bir ansiklopedi maddesinde Uygurlarla ilgili okuduğu bilgiler üzerine bir araştırma konusu belirlemeye çalışıyor.

Selin şunları söylüyor:

"Uygurların şehir kurduğunu, tarım ve ticaretle uğraştığını okudum. Ama aynı maddede Uygur ordusunun atlı birliklerinden ve büyük hayvan sürülerinden de söz ediliyor. Bu iki bilginin birbiriyle nasıl uyuştuğunu merak ediyorum."

Selin'in merak ettiği konuyu en iyi tanımlayan araştırma sorusu hangisidir?

Barış, ilk Türk devletlerinde ordu teşkilatı üzerine bir araştırma ödevi hazırlıyor.

Barış, ordu teşkilatı hakkında iki kaynaktan şu bilgileri topluyor:

Kaynak 1 (bir üniversitenin tarih sayfası): "Asya Hun Devleti'nde ordu onlu, yüzlü, binli birliklere ayrılarak kademeli biçimde örgütlenmişti."

Kaynak 2 (yazarı belirtilmemiş bir paylaşım): "Mete, onlu teşkilatı dünyada ilk kez kuran hükümdardır; bugünkü bütün orduların temeli bu teşkilattır."

İki kaynağı karşılaştıran Barış'ın yapacağı değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir sınıf sergisi için hazırlanan bilgi kartlarında üç devlet adı verilmeden anlatılıyor.

Tablodaki bilgi kartlarında üç devlet, adları verilmeden anlatılıyor.

Kartlarda anlatılan devletler, kuruluş zamanına göre eskiden yeniye doğru sıralanırsa sıralama hangisi olur?