Bu testte Asya Hun, Göktürk ve Uygur devletleriyle ilgili harita, zaman şeridi, kazı raporu, gazete haberi ve söyleşi gibi kaynakları yorumlarsın. Kaynakların güvenilirliğini tartar, bilgiden çıkarım yapar ve bu devletlerin medeniyetimize katkılarını değerlendirirsin.
Nasıl çözmek istersin?
Sosyal bilgiler dersinde bir grup, Türkistan'ın doğal ortamını incelemek için harita çalışması yaptı.
Grup, haritanın altına şu notu ekledi: "Bölgede kışlar uzun ve çok soğuk, yazlar sıcak geçer. Yağış azdır; geniş bozkırların yanında çöller yer alır."
Haritadaki bilgiler ve not birlikte değerlendirildiğinde, bu bölgede yaşayan ilk Türk toplulukları için aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?
Uygur Devleti'ni araştıran Mert, devletin yıkılış yılı için bulduğu dijital kaynakları ödev formuna yazdı.
| Kaynak | Kimlik bilgisi | Verdiği yıl |
|---|---|---|
| K | Yazarı belirtilmemiş kişisel blog; kaynakça yok | 804 |
| L | Bir üniversitenin tarih bölümü sayfası (.edu.tr); yazarı ve kaynakçası var | 840 |
| M | Sosyal medya paylaşımı; 3 bin beğeni almış | 848 |
Tabloda Mert'in Uygur Devleti'nin yıkılış yılı için bulduğu üç dijital kaynak verilmiştir.
Mert'in bu bilginin doğruluğunu değerlendirirken izlemesi gereken en uygun yol aşağıdakilerden hangisidir?
Bir gazetenin tarih ekinde ilk Türk devletleriyle ilgili bir zaman şeridi yayımlandı.
Zaman şeridindeki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Sınıf gazetesinin tarih köşesi için temsilî bir kazı haberi hazırlandı.
Temsilî haber: "Geçen yaz Orhun Vadisi'nde çalışan bir kazı ekibi, bir kurganın doğu yanında sıralanmış on iki balbal belirledi. Kurgandan demir ok uçları, gümüş bir kemer tokası ve geyik figürleriyle süslenmiş bir keçe parçası çıkarıldı. Ekip, buluntuların yaşının laboratuvar incelemesinden sonra açıklanacağını bildirdi."
Haberi okuyan Defne, habere dayanarak 5N1K kartları hazırladı. Defne'nin kartlarındaki sorulardan hangisinin cevabı bu haberde yoktur?
Okul dergisi için Ece, bir tarihçi olan Okan Bey ile ilk Türk devletlerinde yönetim üzerine söyleşi yaptı.
Okul dergisi söyleşisi
Ece
İlk Türk devletlerinde savaş, barış ya da göç gibi önemli kararlar nasıl alınırdı?
Okan Bey
Bu konular kurultayda görüşülürdü. Toplantıya kağan, hatun ve boy beyleri katılırdı. Görüşmelerden sonra son kararı kağan verirdi.
Ece
Peki kağan dilediği her kararı alabilir miydi?
Okan Bey
Toplumu düzenleyen yazısız kurallara, yani töreye kağan da uymak zorundaydı. Töre yazılı değildi ama herkesi bağlardı.
Söyleşiyi okuyan öğrenciler bazı çıkarımlar yaptı.
Konuşmadaki bilgilerin birlikte değerlendirilmesiyle ulaşılabilecek çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?
Bir müzedeki bilgi panosunda ilk Türk devletlerinin yönetim anlayışı anlatılıyordu.
Panoda şu bilgiler yer alıyor:
"Devleti yönetme yetkisinin, yani kutun, Gök Tengri tarafından kağan ailesine verildiğine inanılırdı. Bu yetki kan yoluyla aktarılır; hanedanın erkek üyelerinin her biri tahtta hak sahibi sayılırdı. Ülke de hanedan üyelerinin ortak malı kabul edilirdi."
Panodaki bilgilerden hareketle,
I. Bir kağan öldüğünde tahta kimin geçeceği konusunda hanedan üyeleri arasında çekişme çıkabilirdi. II. Ülkenin bir bölümünün yönetimi hanedanın başka bir üyesine bırakılabilirdi. III. Kağan, boy beylerinin oylarıyla seçildiği için yönetim sık sık başka ailelere geçerdi.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
Okul radyosunda Zeynep, araştırma ödevine hazırlanan Bora ile kısa bir söyleşi yaptı.
Okul radyosu söyleşisi
Zeynep
Araştırma ödevin için hangi konuyu seçtin?
Bora
Müzede ilk Türklerden kalan keçe, halı ve kemer tokalarını gördüm. Hepsi küçük ve hafif eşyalardı. Büyük taş yapı ya da heykel neredeyse yoktu.
Zeynep
Bunun nedenini mi araştıracaksın?
Bora
Evet. Bu eserlerin neden hep böyle yapıldığını öğrenmek istiyorum.
Konuşmaya göre Bora'nın merak ettiği konuyu en iyi ifade eden araştırma sorusu aşağıdakilerden hangisidir?
Bir gazetenin "Geçmişten bugüne" köşesinde günümüz ordularının nasıl örgütlendiği anlatıldı.
Haberde şu bilgi yer alıyor: "Günümüz ordularında askerler küçük birliklerden büyük birliklere doğru kademeli olarak örgütlenir. Her birliğin başında bir komutan bulunur ve küçük birlikler bir üst birliğe bağlıdır."
Haberdeki düzen ile ilk Türk devletleri arasında kurulan aşağıdaki ilişkilerden hangisi doğrudur?
Harita çalışması yapan Arda, haritada işaretlediği bir vadi için iki kaynak kartı hazırladı.
| Kart | Kaynaktaki bilgi |
|---|---|
| 1. kart | Vadide Kül Tigin ve Bilge Kağan adına dikilmiş taş yazıtlar bulunur. |
| 2. kart | Yazıtlardan sonraki dönemde aynı vadiye surlu bir başkent kuruldu; şehirde saraylar, tapınaklar ve pazarlar vardı. |
Haritada 1 ile gösterilen vadi için hazırlanan kartlardaki bilgiler ve ilk Türk devletleri hakkında öğrendiklerin birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Bir araştırma grubu, temsilî bir kazı raporundan Uygur şehir kalıntısında bulunanları tabloya aktardı.
| Buluntu | Bulunduğu yer |
|---|---|
| Kerpiç sur ve kalıcı ev temelleri | Şehrin çevresi ve içi |
| Tahıl öğütme taşları, sulama kanalı izleri | Şehir kenarındaki tarlalar |
| Bol miktarda at ve koyun kemiği | Evlerin avluları |
| Alım satım kayıtları içeren yazılı belgeler | Pazar yeri |
Grupta iki öğrenci şu görüşleri ileri sürdü:
Elif: "Uygurlar yerleşik hayata geçmiş, tarımla da uğraşmıştır." Can: "Uygurlar şehir kurunca hayvancılığı tamamen bırakmıştır."
Tablodaki buluntulara göre bu iki görüşle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
Sonucun burada görünecek. Kalan soru: 10