Bu testte telin uzunluğu, kalınlığı ve cinsinin ampul parlaklığına etkisini deney verileriyle yorumlayacak, reostanın ve ayarlanabilir dirençlerin nasıl çalıştığını çözümleyeceksin. Her soruda önce hangi etkenin değiştiğini bul, sonra direnci ve parlaklığı bu etkene göre belirle.
Nasıl çözmek istersin?
Ece, deney günlüğüne "Devreye bağlanan telin uzunluğu arttıkça ampul daha sönük yanar." hipotezini yazmış ve bu hipotezi aynı makaradan kesilmiş, kalınlıkları eşit nikel krom tellerle, özdeş pil ve ampul kullanarak test etmeye karar vermiştir.
Ece'nin bu deneyinde bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Fen dersinde öğrenciler bir pil, bir anahtar, sürgülü bir reosta ve bir ampulü seri bağlayarak devre kurmuş, anahtarı kapatıp ampulü yakmıştır.
Reostanın 1 ve 2 numaralı uçları direnç telinin iki ucudur. Devrede elektrik, 1 numaralı uç ile sürgü arasındaki tel bölümünden geçmektedir. Sürgü başlangıçta 2 numaralı uca yakındır ve 1 numaralı uca doğru kaydırılıyor. Bu sırada devredeki tel uzunluğu, direnç ve ampulün parlaklığı nasıl değişir?
Arda, bilim şenliği projesinde telin kalınlığının ampulün parlaklığına etkisini incelemek için beş düzenek hazırlamıştır.
| Düzenek | Telin cinsi | Telin uzunluğu | Telin kalınlığı | Pil sayısı |
|---|---|---|---|---|
| K | Bakır | Uzun | İnce | 1 |
| L | Demir | Uzun | Kalın | 1 |
| M | Bakır | Kısa | Kalın | 1 |
| N | Bakır | Uzun | Kalın | 2 |
| P | Bakır | Uzun | Kalın | 1 |
Tablodaki düzeneklerden hangi ikisini karşılaştırırsa Arda, kalınlığın parlaklığa etkisini güvenilir biçimde test etmiş olur?
Bir öğrenci, özdeş pil ve ampullerle kurduğu üç devreye sırayla X, Y ve Z tellerini bağlamış, ampulün parlaklığını göreli bir puanla kaydetmiştir. Puan büyüdükçe ampul daha parlaktır.
X ve Z teli bakırdan, Y teli demirdendir. Üç telin uzunluğu aynıdır. X ve Y telleri eşit kalınlıktadır. Grafikteki verilere göre tellerin dirençlerinin büyükten küçüğe sıralanışı ve X ile Z tellerinin kalınlıkları için çıkarım aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Bir öğrencinin deney raporu sınıfta incelenmiş ve üç öğrenci raporun sonucunu değerlendirmiştir.
Rapor üzerine konuşma
Selin
Sonuç doğru. İki ampulün parlaklığı farklı çıkmış, bu da uzunluğun etkili olduğunu gösteriyor.
Mert
Bence sonuç henüz kesin değil. Tabloda iki devrenin telleri arasındaki farklara tek tek bakmak gerekir.
Can
Tellerin kalınlığı eşit tutulmuş. Bu yüzden deney uzunluğun etkisini doğru gösteriyor.
| Devre | Telin cinsi | Telin uzunluğu | Telin kalınlığı | Gözlem |
|---|---|---|---|---|
| 1. devre | Bakır | Kısa | Eşit | Ampul parlak yandı. |
| 2. devre | Demir | Uzun | Eşit | Ampul sönük yandı. |
Raporda "Telin uzunluğu arttıkça ampulün parlaklığı azalır." sonucu yazılmıştır. Tabloya ve konuşmaya göre hangi öğrencinin değerlendirmesi doğrudur ve bu sonucu test etmek için 2. devrede ne yapılmalıdır?
Bir öğrenci, şekildeki devrede reostanın sürgüsünü beş farklı konuma getirmiş ve her konumda ampulün parlaklığını göreli bir puanla kaydetmiştir. Puan büyüdükçe ampul daha parlaktır.
| Sürgü konumu | Devreye giren tel uzunluğu | Parlaklık puanı (göreli birim) |
|---|---|---|
| 1 | 10 cm | 80 |
| 2 | 20 cm | 64 |
| 3 | 30 cm | ? |
| 4 | 40 cm | 38 |
| 5 | 50 cm | 30 |
Şekildeki devreyle elde edilen tabloda 3. konumun parlaklık puanı silinmiştir. Silinen değer ve deneyin sonucu aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
Bir kamp fenerinin kullanım kılavuzunda, ampule seri bağlı ayarlanabilir direncin ayar tekerleği saat yönünde çevrildikçe devreye giren direnç telinin uzadığı yazmaktadır.
Oğuz bu feneri kampta kullanacaktır. Kitap okurken ışığın en parlak, yürüyüşte orta parlaklıkta, uyurken ise ampulün sönmeden en sönük yanmasını istemektedir. Kılavuza göre Oğuz tekerleği nasıl ayarlamalıdır?
Fen dersinde reostalı bir devreyi gözlemleyen dört öğrenci, reosta hakkında vardıkları sonuçları paylaşmıştır.
Reosta üzerine konuşma
Elif
Reostayı devreden çıkarmadan ampulü farklı parlaklıklarda yakabildik. Reosta ayarlanabilir bir dirençtir.
Kerem
Reostanın sürgüsü, direnç telinin devreye giren kısmının uzunluğunu değiştiriyor.
Ayşe
Reostanın direnci de diğer dirençler gibi ohm birimiyle ifade edilir.
Burak
Sürgüyü ampule yaklaştırdıkça parlaklık arttı. Demek ki parlaklığı sürgünün ampule olan uzaklığı belirliyor.
Konuşmadaki öğrencilerden hangisinin söylediği bilimsel olarak yanlıştır?
Bir proje grubu, özdeş pil ve ampullerle dört düzenek kurmuş ve her düzenekte ampulün parlaklığını göreli bir puanla üçer kez ölçüp ortalamasını tabloya yazmıştır. Puan büyüdükçe ampul daha parlaktır.
| Düzenek | Telin cinsi | Telin uzunluğu | Telin kalınlığı | Parlaklık puanı (ortalama, göreli birim) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Bakır | 30 cm | İnce | 70 |
| 2 | Bakır | 60 cm | İnce | 52 |
| 3 | Demir | 60 cm | İnce | 31 |
| 4 | Demir | 60 cm | Kalın | 45 |
Tablodaki veriler aşağıdaki yargılardan hangilerini destekler? I. Cinsi ve kalınlığı aynı tellerde uzunluk arttıkça direnç artar. II. Uzunluğu ve kalınlığı aynı olan demir telin direnci bakır telinkinden büyüktür.
III. Cinsi ve uzunluğu aynı tellerde kalın telin direnci ince telinkinden büyüktür.
Mina, okul fen şenliği için kareli bir kartona kıvrılarak tutturulmuş, her yerinde aynı kalınlıkta tek parça nikel krom telden basit bir reosta yapmıştır.
Mina pil ve ampulü bu tele seri bağlamıştır. Bağlantı kablolarından biri sürekli U ucuna bağlıdır, diğerinin test ucu ise teldeki P, R, S ya da T noktasına değdirilmektedir. Elektrik yalnız U ile test ucu arasındaki tel bölümünden geçer ve tel boyu kare kenarı sayılarak karşılaştırılır. Şekle göre test ucu P, R, S ve T noktalarına değdirildiğinde ampulün parlaklığı en parlaktan en sönüğe doğru nasıl sıralanır?
Sonucun burada görünecek. Kalan soru: 10