Bu testte ısınmada kullanılan yakıtların insan sağlığına ve çevreye etkilerini veri, konuşma ve senaryolar üzerinden tartışacaksın. Gerekçeleri tartıp çelişkili ifadeleri bulacak, kanıta dayanan görüşü seçeceksin.
Nasıl çözmek istersin?
Fen kulübü, ısınma yöntemleri farklı olan iki hayalî ilçenin hava ölçüm verilerini karşılaştırıyor.
Kuzeyköy'deki evlerin çoğu kömür ve odun sobasıyla ısınıyor. Güneyova'da ise evler jeotermal kaynaklı bölgesel ısıtmayla ısınıyor. Grafikte iki ilçede ocak ve temmuz aylarında ölçülen duman miktarı verilmiştir.
Öğrencilerin aşağıdaki yorumlarından hangisi grafikteki verilerle çelişir?
Duru, araştırma ödevi için kapalı odada kömür sobası kullanmanın sağlık açısından riskli olduğunu savunan bir sunum hazırlıyor.
Duru'nun sunumundaki iddia şudur: "Havalandırması yetersiz bir odada kömür sobası kullanmak karbonmonoksit zehirlenmesi riski oluşturur." Duru bu iddia için aşağıdaki bilgileri topluyor.
I. Kömür yeterli oksijen bulamadığında eksik yanar ve karbonmonoksit oluşabilir. II. Karbonmonoksit zehirli, renksiz ve kokusuz bir gaz olduğu için soluyan kişi farkına varmadan etkilenebilir. III. Havalandırması yetersiz bir odaya, sobanın yanması için gereken temiz hava yeterince giremez. IV. Bacadan çıkan kömür dumanı dış havayı kirletir ve solunum yolu rahatsızlıklarının riskini artırır.
Duru'nun iddiasını doğrudan destekleyen bilgilerin tamamı hangi seçenekte verilmiştir?
Ece, evlerine dış cephe yalıtımı yapılmadan önceki ve sonraki kıştaki kömür kayıtlarını karşılaştırıyor.
| Ay | Yalıtımdan önceki kış | Yalıtımdan sonraki kış |
|---|---|---|
| Kasım | 6 | 4 |
| Aralık | 8 | 5 |
| Ocak | 9 | 6 |
Ece'nin ailesi iki kışta da evi aynı sobayla ısıttı ve oda sıcaklığını benzer tuttu. Tabloda yalıtımdan önceki ve sonraki kışta kullanılan kömür miktarları verilmiştir.
Tabloya göre aşağıdaki görüşlerden hangisi geçerli kabul edilir?
Fen dersinde dört öğrenci, evlerinde ısınmayla ilgili gözlem ve düşüncelerini paylaşıyor.
Selin
Odun doğadan elde edilen bir yakıttır. Ama doğal olması dumanının zararsız olduğu anlamına gelmez; odun sobası da havayı kirletir.
Emre
Doğal gaz kömürden daha az duman çıkaran bir yakıttır. Yine de doğal gazlı evlerde de karbonmonoksit zehirlenmesi görülebilir.
Zeynep
Menfez odaya temiz hava sokar ve sobanın iyi yanmasını sağlar. Biz soğuk girmesin diye menfezi kapattık. Soba daha az hava alınca yavaş yanıyor, böylece hem kömür hem zararlı gaz azalıyor.
Burak
Elektrikli ısıtıcı evde duman çıkarmaz. Ama elektriğin bir kısmı santrallerde kömür yakılarak üretildiği için elektrikle ısınmak da hava kirliliğine katkı yapabilir.
Konuşmada öğrencilerin söyledikleri verilmiştir.
Bu öğrencilerden hangisinin ifadesi kendi içinde mantıksal çelişki taşır?
Kaan, araştırma ödevi için sobayla ısınan dört evin baca, boru ve menfez durumunu inceleyip tabloya geçiriyor.
| Ev | Baca ucu | Soba borusu | Menfez | Yatmadan önce |
|---|---|---|---|---|
| Ev 1 | Çatının en yüksek noktasından 1 m yukarıda, şapkalı | Ek yerleri sızdırmaz, tek dirsek | Açık | Soba söndürülüyor |
| Ev 2 | Çatının en yüksek noktasının altında | Ek yerleri sızdırmaz, tek dirsek | Açık | Soba söndürülüyor |
| Ev 3 | Çatının en yüksek noktasından 1 m yukarıda, şapkalı | Çok dirsekli, ek yerleri gevşek | Açık | Soba söndürülüyor |
| Ev 4 | Çatının en yüksek noktasından 1 m yukarıda, şapkalı | Ek yerleri sızdırmaz, tek dirsek | Naylonla kapatılmış | Sobaya kömür ekleniyor |
Tabloda Kaan'ın incelediği evlerle ilgili gözlemler verilmiştir.
Bu evlerle ilgili aşağıdaki temellendirmelerden hangisi doğrudur?
Sınıftaki araştırma ödevi sunumlarında öğrenciler, mahallelerinde kullanılabilecek ısınma yöntemlerini tartışıyor.
Sunumlarda dört öğrenci farklı ısınma yöntemleri hakkında aşağıdaki görüşleri dile getiriyor.
Bu görüşlerden hangisi geçerli bir fikir olarak kabul edilmelidir?
Mahalle sakinleri, gelecek kış kömür sobası kullanan evlerin yarısının güneş enerjili ısıtmaya geçmesini planlıyor.
Şekilde bir mahalledeki evlerin ısınma yöntemleri gösterilmiştir. Plana göre kömür sobası kullanan evlerin yarısı güneş enerjili ısıtmaya geçecek, diğer evlerde değişiklik olmayacaktır.
Şekil ve plan birlikte düşünüldüğünde aşağıdaki temellendirmelerden hangisi doğrudur?
Bir öğrenci, kış başında sınıf panosuna asılacak ısınma güvenliği kartının taslağını hazırladı.
Taslakta aşağıdaki maddeler yer alıyor.
I. Şofbenin yanması için havaya ihtiyaç vardır; bu nedenle şofben evin en küçük ve penceresiz banyosuna kurulmalıdır. II. Gaz kokusu alındığında kıvılcım çıkaracak bir işlem yapılmamalıdır; kaçağın yerini görmek için önce ışık açılmalıdır. III. Lodos baca gazının dışarı atılmasını zorlaştırır; bu nedenle lodoslu gecelerde soba söndürülerek yatılmalıdır. IV. Doğal gaz kömüre göre daha az duman çıkarır; yine de kombinin bacası düzenli kontrol edilmelidir.
Bu maddelerden hangileri kendi içinde mantıksal çelişki taşır?
Mert, köydeki büyükannesinin evinde ısınmayla ilgili gözlemler yaparak bir araştırma ödevi hazırlıyor.
Mert'in gözlemleri şunlardır:
- Sobalı odanın tavanında koyu is lekeleri var. - Soba isli ve dumanlı yanıyor, borunun ek yerlerinde kurum birikmiş. - Odanın menfezi soğuk girmesin diye kapatılmış. - Büyükannesi ve dedesi sabahları aynı anda baş ağrısından yakınıyor.
Mert'in yapabileceği aşağıdaki çıkarımlardan hangisi bu gözlemlerle mantıksal olarak temellendirilmiş olur?
Gece yarısı kömür sobasıyla ısınan bir evde karbonmonoksit dedektörü uyarı vermeye başlıyor. Anne ve babada baş ağrısı ile bulantı görülüyor, evdeki dört çocuk ne yapılacağını tartışıyor.
Meltem
Pencereleri açalım, herkesle birlikte hemen dışarı çıkalım. Dışarıda 112'yi arayıp belirtileri anlatırız.
Arda
Pencereleri açalım, önce sobaya su döküp söndürelim ki gaz oluşmayı kessin. Sonra hep birlikte dışarı çıkıp 112'yi ararız.
Nur
Herkesi hemen dışarı çıkaralım. Annemle babamın baş ağrısı temiz havada geçerse kimseyi aramamıza gerek kalmaz.
Okan
Pencereleri açıp hemen dışarı çıkalım. Dışarıda 187'yi arayıp evde gaz zehirlenmesi olduğunu bildiririz.
Konuşmada dedektör uyarısından sonra çocukların yaptığı öneriler verilmiştir.
Bu önerilerden hangisi geçerli fikir olarak kabul edilmelidir?
Sonucun burada görünecek. Kalan soru: 10